İnşaat işinde devis, avans, hakediş ve teslim
Bir inşaat işi tek bir faturayla bitmez. İmzalı bir devis'le başlar, kapora ile malzeme alınır, iş uzadıkça ara faturalar kesilir, teslimde bir tutanak imzalanır ve en sonda kalan tutar faturalanır. Her aşamanın kendi kâğıdı vardır ve biri eksikse para ya gecikir ya da hiç gelmez. Bu rehber bir şantiyeyi baştan sona, kâğıt kâğıt izliyor.
Başlangıç: imzalı devis sözleşmenizdir
Şantiyedeki her rakamın dayanağı müşterinin kabul ettiği devis'tir. Sonradan keseceğiniz kapora faturası, ara faturalar ve bakiye faturası hep bu belgedeki toplamdan pay alır; toplamı aşan bir fatura, yeni bir anlaşma olmadan savunulamaz.
Devis’in içeriği ve kabul ettirilmesi « Fransa’da devis nasıl hazırlanır » rehberinde anlatılıyor. Burada tek kural var: iş sırasında kapsam değişirse (ek oda, farklı malzeme) bunu ayrı bir ek teklifle (avenant) yazıya dökün ve imzalatın.
⚠️ Sözlü eklenen işler, son faturada en çok itiraz edilen satırlardır: imza yoksa tartışmayı kaybedersiniz.
Kapora (acompte) ve kendi faturası
Kapora, işe başlamadan alınan ve toplamdan düşülen bir ön ödemedir. Parayı aldığınızda bunun için ayrı bir kapora faturası (facture d'acompte) kesmek en temiz yoldur: müşteri ödediğini belgeyle görür, siz de tahsilatı bir faturaya bağlarsınız. Müşteriniz bir işletmeyse, aldığınız avans için fatura kesmek zaten beklenir.
İnşaat işleri hizmet sayıldığı için KDV parayı aldığınız anda doğar. Yani kapora tahsil edildiği ay, onun içindeki KDV de o ayın beyanına girer; işin bitmesini beklemez.
Kapora faturası numaralı, gerçek bir faturadır: sonra kesilecek her fatura onu hesaba katmak zorundadır.
Faturea'da kapora faturası kabul edilmiş devis'ten kesilir; KDV'si devis'teki oranlara göre paylaştırılır ve bu tutar sonraki faturalardan kendiliğinden düşülür.
⚠️ Devis müşterinin evinde imzalandıysa ve müşteri bireyse, imzadan sonraki ilk günlerde kapora dahil ödeme alınamaz. Kural ve süresi devis rehberinde anlatılıyor; imza günü para istemeden önce oraya bakın.
Uzun işlerde ara fatura (situation de travaux)
Birkaç hafta ya da ay süren bir işte bütün parayı sona bırakmak, malzemeyi ve işçiliği aylarca kendi cebinizden finanse etmek demektir. Ara fatura, o ana kadar yapılan işin karşılığını ister. Türkiye'deki hakediş mantığına benzer.
Her ara fatura sırası gelen numarayı alan gerçek bir faturadır: işin ne kadarının bittiğini, buna karşılık gelen tutarı ve daha önce faturalanan kısmı gösterir; müşteri aradaki farkı öder. Sıklığını ve vadesini devis’e baştan yazın.
- Oranı her seferinde işin başından bu yana hesaplayın: ilk ay %30, ikinci ay %65, sonra %100 gibi.
- Oranı şantiyede gördüğünüze göre verin; müşteri itiraz ederse ölçü ve fotoğraf gösterebilmelisiniz.
Faturea'da kabul edilmiş devis'in sayfasından ara fatura kesilir: toplam tamamlanma oranını yazarsınız, daha önce faturalanan her şey (kapora dahil) düşülür, %100'de toplam devis tutarını kuruşu kuruşuna tutar.
Teminat kesintisi (retenue de garantie)
Bazı sözleşmelerde müşteri, her ödemeden küçük bir kısmı teslimden sonra çıkabilecek kusurlara karşı teminat olarak tutar. Özel sektör işlerinde bunu 16 Temmuz 1971 tarihli kanun düzenler: kesinti sözleşmede yazılı olmalıdır ve iş bedelinin %5'ini geçemez. Kamu ihaleleri kendi kurallarına tabidir.
Bu para sizin paranızdır, yalnızca bekletilir. Teslimden bir yıl sonra müşteri, gerekçeli bir itirazını taahhütlü mektupla bildirmemişse tutulan kısım size ödenmelidir.
Kesintiyi tamamen önlemenin yolu da vardır: bir banka veya finans kuruluşundan alacağınız kefalet (caution personnelle et solidaire) teminatın yerini tutar ve müşteri o zaman parayı kesemez.
Teminat kesintisi fiyatı düşürmez: fatura işin tam tutarı üzerinden kesilir, kesinti yalnızca o gün ödenecek miktardan ayrılır. Bu yüzden ayrı bir satırda gösterilmesi gerekir. Ana yükleniciye çalışırken aynı kuralın nasıl işlediği « Taşeron olarak çalışmak » rehberinde anlatılıyor.
⚠️ Bir yıl dolduğunda kimse sizi aramaz. Teslim tarihine bir yıl ekleyip kendi takviminize yazın; istenmeyen teminat çoğu zaman öylece kalır.
Teslim tutanağı (procès-verbal de réception)
İş bittiğinde müşteri yapıyı kabul ettiğini bir tutanakla beyan eder (Medeni Kanun art. 1792-6). Bu kabul iki şekilde olur: çekincesiz, yani her şey tamam; ya da çekinceli (avec réserves), yani eksik veya kusur olarak görülen noktalar tek tek yazılır.
Tutanağın imzalandığı gün birçok saat birden başlar: bir yıllık tam tamamlama garantisi (garantie de parfait achèvement), iki yıllık işleyiş garantisi ve on yıllık décennale. Teminat kesintisinin bir yıllık süresi de bu tarihten sayılır. Décennale sigortasının ayrıntısı kendi rehberinde anlatılıyor.
Çekinceyi açık ve ölçülebilir yazın (« salon köşesinde 2 fayans çatlak »), giderin ve giderildiğini yazılı tespit ettirin. Belirsiz bir çekince hiç kapanmaz.
Faturea'da tutanak kabul edilmiş devis'in sayfasından hazırlanır: teslim tarihi, varsa çekinceler Fransızca olarak, müşterinin telefonunuz üzerindeki imzası ve arşivlenen PDF. Şantiye sayfasında da imzalı tutanaklar ilk bakışta görünür.
⚠️ Tutanaksız biten bir iş, garantilerin ne zaman başladığı konusunda tartışmaya açıktır ve bakiyenizi talep etmeyi zorlaştırır. Anahtarı teslim ettiğiniz gün imzayı da alın.
Son fatura (facture de solde): yalnızca kalan
Son fatura işin tamamını gösterir, sonra daha önce faturalanan her şeyi düşer: kapora faturası ve bütün ara faturalar, hem HT hem KDV olarak. Müşterinin ödeyeceği, yalnızca aradaki farktır.
Elle hesapta iki hata sık görülür: bir ara faturayı unutmak ya da düşülen tutarı KDV’siz düşmek. Düşülen her belgeyi numarasıyla anmak, müşteriye hesabı kontrol etme imkânı verir.
Teminat kesintisi varsa son faturada ayrıca görünür ve ödenecek tutardan ayrılır. Şantiye belgesine özgü décennale bilgileri için « Décennale sigortası », genel zorunlu bilgiler için « Faturada zorunlu bilgiler » rehberine bakın; müşteri ödemezse izlenecek yol « Müşteri ödemiyorsa » rehberinde.
Faturea'da kapora faturaları ve ara faturalar son faturadan kendiliğinden düşülür; aynı tutar ciro, tahsilat ve KDV hazırlığı ekranlarında da bir kez sayılır.
Konut yenilemede indirimli KDV ve müşterinin beyanı
İki yıldan eski bir konuttaki yenileme işi indirimli KDV oranıyla faturalanabilir; hangi işin hangi orana girdiği « Fransa’da KDV oranları » rehberinde.
İndirimli oranın şartlarını bilen taraf müşteridir, bu yüzden onun beyanı gerekir. 1 Mart 2025'ten beri bu beyan ayrı bir resmî formla değil, devis veya fatura üzerinde yer alan ve müşterinin şartların sağlandığını onayladığı bir ibareyle alınır.
Beyan devis’te alındıysa, ondan doğan bütün faturalar aynı oranı taşır. İş sırasında bir kısım indirimli orana girmez hale gelirse (yaşam alanını büyüten bir ek gibi), o kısım yeni bir satırda doğru oranla yazılır.
Faturea'da indirimli oranlı bir devis'te bu beyan kendiliğinden hazırlanır ve müşteri online kabul ederken ilgili kutuyu işaretlemeden onay veremez.
⚠️ Beyan olmadan uygulanan indirimli oran, bir denetimde reddedilir ve aradaki KDV müşteriden değil sizden istenir.
Hepsini bir arada tutmak: şantiye dosyası
Bir iş sonunda devis, avenant, kapora faturası, ara faturalar, tutanak ve son fatura üretir; buna malzeme alışları da eklenir. Bunları işin adıyla bir arada tutmak, müşteri sorduğunda cevabı saniyede bulmanızı sağlar.
Faturea'daki « Şantiyeler » ekranı bunun içindir: bir işin tekliflerini, faturalarını, alışlarını, fotoğraflarını ve imzalı tutanaklarını tek sayfada toplar; kabul edilen, faturalanan, tahsil edilen ve kalan tutarı gösterir. Alışları ve harcanan saatleri bağlarsanız işin size ne kazandırdığına dair bir gösterge de verir. Kullanmak zorunlu değildir.
Sık yapılan hatalar
- Kaporayı alıp faturasını kesmemek, sonra son faturada düşmeyi unutmak.
- Ara faturada oranı « geçen seferden beri » yazmak: toplam fazla ya da eksik çıkar.
- Teslim tutanağını imzalatmadan anahtarı vermek.
- Teminat kesintisini fiyat indirimi gibi göstermek, ya da bir yıl sonra geri istemeyi unutmak.
- İndirimli KDV'yi müşterinin beyanı olmadan uygulamak.
Uygulamada nasıl yapılır?
Bu rehberdeki her adımın Faturea içinde karşılığı var. Kısa cevaplar burada: